Witamy na stronie Centrum Informacyjnego Szkoły Podstawowej nr 1 Miejskiego Zespołu Szkół nr 2 w Bolesławcu.

03.11.2011

Psotki i śmieszki

Psotki i śmieszki
- w 40. rocznicę śmierci Janiny Porazińskiej 

Foto: Wikipedia

 Poetka, znawczyni folkloru, autorka ponad czterdziestu książek dla dzieci, tłumaczka. Całą twórczość poświęciła dzieciom.

Debiutowała w 1903 r. na łamach „Wądrowca”. Współpracowała z redakcjami czasopism dziecięcych, m.in. „Płomykiem” i „Płomyczkiem”. W 1924 roku ukazała się baśń "Kichuś majstra Lepigliny". Autorka powołała w niej do życia śmiesznego chłopczyka ulepionego z gliny i przedstawiła jego przygody w XVII – wiecznym Krakowie. Rok później debiutowała jako poetka zbiorkiem wierszy "W Wojtusiowej izbie", w którym ożywiła przedmioty znajdujące się w wiejskiej chacie.


Pisała o dzieciach, zwierzętach, przypominała legendy i historie polskie, utrwalała piosenki ludowe. Wydawała zbiory poezji, baśnie, opowiadania.

Do najbardziej znanych utworów Janiny Porazińskiej należą: zbiory wierszy „Smyku, smyku na patyku” oraz „Psotki i śmieszki", adaptacje baśni ludowych zebrane w tomach: "Czarodziejska księga" i „Starodzieje", wspomnienia z dzieciństwa – „I w sto koni nie dogoni”, opowiadania o tematyce wiejskiej – np. „Maciuś Skowronek” oraz piękna opowieść o Janie Kochanowskim dla starszych dzieci pt. "Kto mi dał skrzydła".

PSOTKI I ŚMIESZKI 


Wybór wierszy z wczesnych zbiorków J. Porazińskiej. Dominują piosenki śpiewane przez pasterki, wesołe i smutne, zapraszające do tańca i zadumy. Zbiorek o nieprzemijających wartościach, odpowiedni już dla zupełnie małych dzieci jako głośna lektura. Niektóre wiersze, np. ”Koziołeczek”, są często wystawiane w formie inscenizacji w teatrze lalek.

 
DOROTKA 

Ta Dorotka, ta maluśka
tańcowała dokoluśka.
Tańcowała ranną rosą,
i tupała nóżką bosą.
Tak, tak, tak.
Ta Dorotka, ta maluśka
tańcowała dokoluśka.
Tańcowała i w południe,
gdy słoneczko grzało cudnie.
Tak, tak, tak.
Ta Dorotka, ta maluśka
tańcowała dokoluśka.
Tańcowała wieczorami,
kiedy słonko za górami.
Tak, tak, tak.
A teraz śpi w kolebusi,
na różowej swej podusi.
Chodzi senek koło płotka.
"Cicho, bo już śpi Dorotka."
Tak, tak, tak.
Wraz z nią zasnął dwór jej cały,
nie śpi tylko jeżyk mały.
A ty, senku, nadstaw uszko,
gdzie ten jeż, co tupnął nóżką.
Tak, tak, tak.

KTO MI DAŁ SKRZYDŁA

Opowieść biograficzna o Janie Kochanowskim, bogata od strony poznawczej, nie przeciążona jednak nadmiarem wiadomości. Postać poety ukazana jest wnikliwie i wszechstronnie: podczas nauki, twórczej pracy i zabawy. Swoboda i naturalność , z jaką pisarka odtwarza epizody z życia Kochanowskiego sprawiają, że powieść stanowi przystępną i ciekawą lekturę.

W WOJTUSIOWEJ IZBIE

Cykl wierszyków o izbie wiejskiej, widzianej oczami dziecka. Nic w tym radosnym, poetyckim świecie nie jest martwe i statyczne, wyobraźnia dziecka ożywia kąt i ławę, pogrzebacz i plamę na podłodze, sukienki w malowanej skrzyni. W niektórych wierszykach poetka używa gwary, a także naśladuje dziecięce seplenienie.

BAJKA ISKIERKI 

Z popielnika na Wojtusia
iskiereczka mruga:
- Chodź, chodź... bajkę ci opowiem.
Bajka będzie dłu...ga:
Była sobie Baba Jaga,
miała chatkę z masła.
A w tej chatce straszne dziwy!...
Pst!...
Iskierka zgasła.
Z popielnika na Wojtusia
iskiereczka mruga:
- Chodź, chodź... bajkę ci opowiem.
Moja będzie dłu...ga...

SMYKU, SMYKU NA PATYKU

Zbiór wierszyków osnutych na motywach ludowych, żartobliwych i lirycznych o ludziach mieszkających na wsi i otaczających ich zwierzętach. Są to utwory proste, przystępne, często żartobliwe. Cechuje je niezwykle serdeczny stosunek do dziecka.

ZABAWKA Z JARMARKU 


Cztery konie w wózku,
wszystkie malowane:
dwa łaciate, trzeci siwy,
a czwarty kasztanek.

Cztery kółka w wózku,
kółeczka skrzypiące.
A na wózku siedzą sobie
zielone zające.

Gdy Jaś wózek ciągnie,
bo już dość ma stania,
to zajączek łapką - drapką
koniki pogania.

Gdy Jaś wózek ciągnie
zabawka, jak żywa,
stuku - puku nóżeczkami
i głowisią kiwa .

KICHUŚ MAJSTRA LEPIGLINY 

 Fantastyczna opowieść, nawiązująca do powieści C.Collodiego o chłopcu ulepionym z gliny przez samotnego, majstra Lepiglinę. Kichuś - polska odmiana Pinokia - jest symbolem dobroci, miłości i sprawiedliwości. Obdarzony wielkim sercem i dobrym charakterem, próbuje skutecznie oddziaływać na postępowanie i postawy ludzi. Przygody Kichusia poznającego świat, rozgrywają się na terenie Krakowa w XVII wieku.

SZEWCZYK DRATEWKA


Baśń o biednym, ale dobrym szewczyku, który wędrując od miasta do miasta w odruchu serca niesie pomoc mrówkom (pomaga usypać mrowisko), pszczołom (naprawia zniszczoną barć) i kaczkom (dzieli się z nimi chlebem). Kiedy przybywa do krainy, gdzie w wieży zła czarownica więzi królewnę, staje do konkursu, aby zdobyć rękę panny. Wszyscy konkurenci zapłacili śmiercią za swój udział w zmaganiach. Dratewce przychodzą jednak z pomocą wspomagane kiedyś przez niego zwierzęta i odważny szewczyk zwycięża.

Wykorzystano:
Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży. Warszawa, 1979
Lektury odległe i bliskie. Wybór i opracowanie Stanisław Frycie. Warszawa 1991
Białek J.Z.: Literatura dla dzieci i młodzieży w latach 1918-1939. Zarys monograficzny. Materiały. Warszawa, 1987
Januszewski T.: Słownik pisarzy i lektur dla szkół podstawowych. Warszawa
Skany okładek